Θεμιστοκλής

Annie Lee | 18 Δεκ 2022

Πίνακας Περιεχομένων

Σύνοψη

Ο Θεμιστοκλής (περ. 524-459 π.Χ.) ήταν Αθηναίος πολιτικός και στρατηγός. Υπήρξε ένας από τη νέα γενιά μη αριστοκρατικών πολιτικών που αναδείχθηκαν στα πρώτα χρόνια της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ως πολιτικός, ο Θεμιστοκλής ήταν λαϊκιστής, έχοντας την υποστήριξη των Αθηναίων της κατώτερης τάξης και γενικά σε αντίθεση με την αθηναϊκή αριστοκρατία. Εκλεγμένος άρχοντας το 493 π.Χ., έπεισε την πόλιν να αυξήσει τη ναυτική ισχύ της Αθήνας, ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στην πολιτική του σταδιοδρομία. Κατά την πρώτη περσική εισβολή στην Ελλάδα πολέμησε στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.) και ήταν πιθανώς ένας από τους δέκα Αθηναίους στρατηλάτες (στρατηγούς) σε εκείνη τη μάχη.

Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Μαραθώνα και κατά την προετοιμασία της δεύτερης περσικής εισβολής του 480-479 π.Χ., ο Θεμιστοκλής έγινε ο πιο εξέχων πολιτικός στην Αθήνα. Συνέχισε να υποστηρίζει τη δημιουργία ενός ισχυρού αθηναϊκού ναυτικού και το 483 π.Χ. έπεισε τους Αθηναίους να κατασκευάσουν έναν στόλο 200 τριήρεων, οι οποίες αποδείχθηκαν ζωτικής σημασίας στην επικείμενη σύγκρουση με την Περσία. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης εισβολής, διοικούσε αποτελεσματικά το ελληνικό συμμαχικό ναυτικό στις μάχες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. Χάρη στα τεχνάσματά του, οι Σύμμαχοι παρέσυραν με επιτυχία τον περσικό στόλο στα Στενά της Σαλαμίνας, και η αποφασιστική ελληνική νίκη εκεί αποτέλεσε το σημείο καμπής του πολέμου. Η εισβολή αποκρούστηκε οριστικά τον επόμενο χρόνο μετά την ήττα των Περσών στη χερσαία μάχη των Πλαταιών.

Μετά τη λήξη της σύγκρουσης, ο Θεμιστοκλής συνέχισε την υπεροχή του μεταξύ των Αθηναίων πολιτικών. Ωστόσο, προκάλεσε την εχθρότητα της Σπάρτης διατάσσοντας την επαναοχύρωση της Αθήνας και η αλαζονεία του άρχισε να τον αποξενώνει από τους Αθηναίους. Το 472 ή το 471 π.Χ. εξοστρακίστηκε και εξορίστηκε στο Άργος. Οι Σπαρτιάτες βρήκαν τώρα την ευκαιρία να καταστρέψουν τον Θεμιστοκλή και τον ενέπλεξαν στην υποτιθέμενη προδοτική συνωμοσία του 478 π.Χ. του δικού τους στρατηγού Παυσανία. Ο Θεμιστοκλής έφυγε έτσι από τη νότια Ελλάδα. Ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας (βασιλεύς 498-454 π.Χ.) του έδωσε προσωρινά άσυλο στην Πύδνα πριν ταξιδέψει στη Μικρά Ασία, όπου εισήλθε στην υπηρεσία του Πέρση βασιλιά Αρταξέρξη Α΄ (βασιλεύς 465-424 π.Χ.). Έγινε κυβερνήτης της Μαγνησίας και έζησε εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του.

Ο Θεμιστοκλής πέθανε το 459 π.Χ., πιθανότατα από φυσικά αίτια. Η φήμη του αποκαταστάθηκε μετά θάνατον και αποκαταστάθηκε ως ήρωας της αθηναϊκής, και μάλιστα της ελληνικής, υπόθεσης. Ο Θεμιστοκλής μπορεί ακόμη να θεωρηθεί εύλογα ως "ο άνθρωπος που συνέβαλε τα μέγιστα στη σωτηρία της Ελλάδας" από την περσική απειλή, όπως τον περιγράφει ο Πλούταρχος. Η ναυτική του πολιτική θα είχε επίσης διαρκή αντίκτυπο στην Αθήνα, καθώς η ναυτική ισχύς αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο της αθηναϊκής αυτοκρατορίας και της χρυσής εποχής. Ο Θουκυδίδης αξιολόγησε τον Θεμιστοκλή ως "έναν άνθρωπο που παρουσίαζε τα πιο αναμφισβήτητα σημάδια ιδιοφυΐας- πράγματι, σε αυτό το σημείο έχει μια αξίωση για το θαυμασμό μας εντελώς εξαιρετική και απαράμιλλη".

Ο Θεμιστοκλής, γεννήθηκε στον αττικό δήμο Φρεαρχίου γύρω στο 524 π.Χ., γιος του Νεοκλή, ενός Λεοντίου από τον αττικό δήμο Φρεαρχίου, ο οποίος, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, "δεν ήταν πολύ επιφανής άνδρας στην Αθήνα". Η μητέρα του είναι πιο ασαφής- το όνομά της ήταν είτε Ευτέρπη είτε Αμπρότων, και ο τόπος καταγωγής της έχει δοθεί ποικιλοτρόπως ως Αλικαρνασσός, Θράκη ή Ακαρνανία. Όπως και για πολλούς συγχρόνους του, λίγα είναι γνωστά για τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν ότι ήταν ατίθασος ως παιδί και κατά συνέπεια τον αποκήρυξε ο πατέρας του. Ο Πλούταρχος θεωρεί ότι αυτό είναι ψευδές. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι, λόγω της καταγωγής της μητέρας του, ο Θεμιστοκλής θεωρούνταν κάτι σαν παρείσακτος- επιπλέον η οικογένεια φαίνεται να ζούσε σε μια συνοικία μεταναστών της Αθήνας, την Κυνόσαργη, έξω από τα τείχη της πόλης. Ωστόσο, σε ένα πρώιμο δείγμα της πονηριάς του, ο Θεμιστοκλής έπεισε τα "καλοαναθρεμμένα" παιδιά να ασκούνται μαζί του στην Κυνόσαργη, καταρρίπτοντας έτσι τη διάκριση μεταξύ "ξένων και νόμιμων". Ο Πλούταρχος αναφέρει ακόμη ότι ο Θεμιστοκλής ασχολήθηκε, ακόμη και από παιδί, με την προετοιμασία για τη δημόσια ζωή. Ο δάσκαλός του φέρεται να του είχε πει: "Ο Θεμιστοκλέους δεν ήταν ο μόνος που μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο:

"Αγόρι μου, δεν θα γίνεις τίποτα ασήμαντο, αλλά σίγουρα κάτι σπουδαίο, είτε για καλό είτε για κακό".

Ο Θεμιστοκλής άφησε τρεις γιους από την Αρχίππη, κόρη του Λύσανδρου της Αλωπείας: Τον Αρχέτυπο, τον Πολύευκτο και τον Κλεόφαντο. Ο φιλόσοφος Πλάτων αναφέρει τον Κλεόφαντο ως έναν εξαιρετικότατο ιππέα, αλλά κατά τα άλλα ασήμαντο πρόσωπο. Και ο Θεμιστοκλής είχε δύο γιους μεγαλύτερους από αυτούς τους τρεις, τον Νεοκλή και τον Διοκλή. Ο Νεοκλής πέθανε όταν ήταν μικρός, δαγκωμένος από άλογο, και ο Διοκλής υιοθετήθηκε από τον παππού του, τον Λύσανδρο. Ο Θεμιστοκλής είχε πολλές κόρες: Η Μνησιπτόλεμα, προϊόν του δεύτερου γάμου του, παντρεύτηκε τον ετεροθαλή αδελφό της Αρχιπύλη και έγινε ιέρεια της Κυβέλης- η Ιτιά παντρεύτηκε τον Πανθοίδη της Χίου- και η Συβάρις τον Νικομήδη τον Αθηναίο. Αφού πέθανε ο Θεμιστοκλής, ο ανιψιός του Φρασικλής πήγε στη Μαγνησία και παντρεύτηκε μια άλλη κόρη, τη Νικομάχη (με τη συγκατάθεση των αδελφών της). Στη συνέχεια ο Φρασικλής ανέλαβε την αδελφή της Ασία, τη μικρότερη από τα δέκα παιδιά.

Ιστορικό

Ο Θεμιστοκλής μεγάλωσε σε μια περίοδο αναταραχής στην Αθήνα. Ο τύραννος Πεισίστρατος είχε πεθάνει το 527 π.Χ., μεταβιβάζοντας την εξουσία στους γιους του, τον Ίππαρχο και τον Ιππία. Ο Ίππαρχος δολοφονήθηκε το 514 π.Χ. και ως απάντηση σε αυτό, ο Ιππίας έγινε παρανοϊκός και άρχισε να βασίζεται όλο και περισσότερο σε ξένους μισθοφόρους για να κρατήσει την εξουσία. Ο επικεφαλής του ισχυρού, αλλά εξόριστου (σύμφωνα μόνο με τον Ηρόδοτο - ο αποσπασματικός κατάλογος των αρχόντων για το 525

"Και έτσι οι Αθηναίοι βρέθηκαν ξαφνικά μια μεγάλη δύναμη... έδωσαν μια ζωντανή απόδειξη για το τι μπορεί να επιτύχει η ισότητα και η ελευθερία του λόγου"

Τα πρώτα χρόνια της δημοκρατίας

Το νέο σύστημα διακυβέρνησης στην Αθήνα άνοιξε πολλές ευκαιρίες για άνδρες όπως ο Θεμιστοκλής, οι οποίοι προηγουμένως δεν είχαν πρόσβαση στην εξουσία. Επιπλέον, οι νέοι θεσμοί της δημοκρατίας απαιτούσαν δεξιότητες που προηγουμένως ήταν ασήμαντες στην κυβέρνηση. Ο Θεμιστοκλής επρόκειτο να αποδειχθεί κυρίαρχος του νέου συστήματος- "μπορούσε να πολεμάει, να δικτυώνεται, να περιστρέφεται... και, κυρίως, ήξερε πώς να γίνεται ορατός". Ο Θεμιστοκλής μετακόμισε στον Κεραμεικό, ένα υποβαθμισμένο τμήμα της Αθήνας. Η μετακίνηση αυτή τον χαρακτήριζε ως "άνθρωπο του λαού" και του επέτρεπε να αλληλεπιδρά πιο εύκολα με τους απλούς πολίτες. Άρχισε να χτίζει μια βάση υποστήριξης μεταξύ αυτών των νέων ενδυναμωμένων πολιτών:

"φλέρταρε τους φτωχούς- και αυτοί, που δεν είχαν συνηθίσει να τους φλερτάρουν, τον αγάπησαν δεόντως. Περιοδεύοντας τις ταβέρνες, τις αγορές, τις αποβάθρες, κάνοντας έρευνες εκεί όπου κανένας πολιτικός δεν είχε σκεφτεί να πάει πριν, φροντίζοντας να μην ξεχάσει ποτέ το όνομα ούτε ενός ψηφοφόρου, ο Θεμιστοκλής είχε βάλει στο μάτι μια νέα ριζοσπαστική εκλογική περιφέρεια".

Ωστόσο, φρόντισε να μην αποξενώσει τους ευγενείς της Αθήνας. Άρχισε να ασκεί τη δικηγορία, ο πρώτος στην Αθήνα που προετοιμάστηκε για τη δημόσια ζωή με αυτόν τον τρόπο. Η ικανότητά του ως δικηγόρου και διαιτητή, που χρησιμοποιήθηκε στην υπηρεσία του απλού λαού, του απέφερε περαιτέρω δημοτικότητα.

Αρχοντιά

Ο Θεμιστοκλής έκλεισε πιθανότατα τα 30 το 494 π.Χ., γεγονός που του επέτρεπε να γίνει άρχοντας, το ανώτατο αξίωμα στην Αθήνα. Με αφορμή τη δημοτικότητά του, αποφάσισε προφανώς να θέσει υποψηφιότητα για το αξίωμα αυτό και εξελέγη άρχων επώνυμος, το ανώτατο κυβερνητικό αξίωμα το επόμενο έτος (η προώθηση της αθηναϊκής θαλασσοκρατίας. Υπό την καθοδήγησή του, οι Αθηναίοι άρχισαν την κατασκευή ενός νέου λιμανιού στον Πειραιά, σε αντικατάσταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων στο Φάληρο. Αν και πιο μακριά από την Αθήνα, ο Πειραιάς διέθετε τρία φυσικά λιμάνια και μπορούσε εύκολα να οχυρωθεί. Δεδομένου ότι η Αθήνα επρόκειτο να γίνει ουσιαστικά ναυτική δύναμη κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ., η πολιτική του Θεμιστοκλή θα είχε τεράστια σημασία για το μέλλον της Αθήνας, και μάλιστα της Ελλάδας. Προωθώντας τη ναυτική ισχύ, ο Θεμιστοκλής πιθανώς υποστήριζε μια πορεία δράσης που θεωρούσε απαραίτητη για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της Αθήνας. Ωστόσο, όπως υπαινίσσεται ο Πλούταρχος, δεδομένου ότι η ναυτική ισχύς στηριζόταν στη μαζική κινητοποίηση των απλών πολιτών (θήτες) ως κωπηλάτες, μια τέτοια πολιτική έδινε περισσότερη δύναμη στα χέρια των μέσων Αθηναίων -και συνεπώς στα χέρια του ίδιου του Θεμιστοκλή.

Αντιπαλότητα με τον Αριστείδη

Μετά τον Μαραθώνα, πιθανότατα το 489, ο Μιλτιάδης, ο ήρωας της μάχης, τραυματίστηκε σοβαρά σε μια αποτυχημένη προσπάθεια κατάληψης της Πάρου. Εκμεταλλευόμενη την ανικανότητά του, η ισχυρή οικογένεια των Αλκμαιονιδών φρόντισε να του ασκηθεί δίωξη. Η αθηναϊκή αριστοκρατία, αλλά και οι Έλληνες αριστοκράτες γενικότερα, δεν ήθελαν να βλέπουν ένα πρόσωπο να υπερισχύει, και τέτοιου είδους ελιγμοί ήταν συνηθισμένοι. Στον Μιλτιάδη επιβλήθηκε τεράστιο πρόστιμο για το έγκλημα της "εξαπάτησης του αθηναϊκού λαού", αλλά πέθανε εβδομάδες αργότερα από το τραύμα του. Στον απόηχο αυτής της δίωξης, ο αθηναϊκός λαός επέλεξε να χρησιμοποιήσει έναν νέο θεσμό της δημοκρατίας, ο οποίος αποτελούσε μέρος των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη, αλλά παρέμενε μέχρι στιγμής αναξιοποίητος. Αυτός ήταν ο "εξοστρακισμός" - κάθε Αθηναίος πολίτης έπρεπε να γράψει σε ένα θραύσμα κεραμικού (οστρακόν) το όνομα ενός πολιτικού που επιθυμούσε να δει να εξορίζεται για μια περίοδο δέκα ετών. Αυτό μπορεί να προκλήθηκε από τη δίωξη του Μιλτιάδη και χρησιμοποιήθηκε από τους Αθηναίους για να σταματήσουν τέτοια παιχνίδια εξουσίας μεταξύ των ευγενών οικογενειών. Σίγουρα, στα χρόνια (487 π.Χ.) που ακολούθησαν, οι αρχηγοί των επιφανών οικογενειών, συμπεριλαμβανομένων των Αλκμαιωνιδών, εξορίστηκαν. Η σταδιοδρομία ενός πολιτικού στην Αθήνα έγινε έτσι πιο δύσκολη, αφού η δυσαρέσκεια του πληθυσμού ήταν πιθανό να οδηγήσει σε εξορία.

Ο Θεμιστοκλής, με τη βάση της εξουσίας του να έχει εδραιωθεί μεταξύ των φτωχών, κινήθηκε φυσιολογικά για να καλύψει το κενό που άφησε ο θάνατος του Μιλτιάδη και μέσα σε εκείνη τη δεκαετία έγινε ο πολιτικός με τη μεγαλύτερη επιρροή στην Αθήνα. Ωστόσο, η υποστήριξη των ευγενών άρχισε να συσπειρώνεται γύρω από τον άνθρωπο που θα γινόταν ο μεγάλος αντίπαλος του Θεμιστοκλή - τον Αριστείδη. Ο Αριστείδης έθεσε τον εαυτό του ως το αντίθετο του Θεμιστοκλή - ενάρετος, τίμιος και αδιάφθορος - και οι οπαδοί του τον αποκαλούσαν "ο δίκαιος". Ο Πλούταρχος υποστηρίζει ότι η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο είχε ξεκινήσει όταν διαγωνίστηκαν για τον έρωτα ενός αγοριού: "... ήταν αντίπαλοι για την αγάπη του όμορφου Στεσίλαου του Σέου και παθιαζόταν πέρα από κάθε μέτρο".

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας, ο Θεμιστοκλής συνέχισε να υποστηρίζει την επέκταση της αθηναϊκής ναυτικής δύναμης. Οι Αθηναίοι γνώριζαν ασφαλώς καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της περιόδου ότι το περσικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα δεν είχε τερματιστεί- ο γιος και διάδοχος του Δαρείου, ο Ξέρξης Α', είχε συνεχίσει τις προετοιμασίες για την εισβολή στην Ελλάδα. Ο Θεμιστοκλής φαίνεται να είχε συνειδητοποιήσει ότι για να επιβιώσουν οι Έλληνες από την επερχόμενη επίθεση απαιτούνταν ένας ελληνικός στόλος που θα μπορούσε να ελπίζει ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τον περσικό στόλο, και γι' αυτό προσπάθησε να πείσει τους Αθηναίους να κατασκευάσουν έναν τέτοιο στόλο. Ο Αριστείδης, ως υπερασπιστής των ζεουγητών (της ανώτερης, "οπλιτικής τάξης"), αντιτάχθηκε σθεναρά σε μια τέτοια πολιτική.

Το 483 π.Χ., ένα νέο τεράστιο κοίτασμα αργύρου βρέθηκε στα αθηναϊκά ορυχεία του Λαυρίου. Ο Θεμιστοκλής πρότεινε να χρησιμοποιηθεί ο άργυρος για την κατασκευή ενός νέου στόλου 200 τριήρεων, ενώ ο Αριστείδης πρότεινε να διανεμηθεί στους Αθηναίους πολίτες. Ο Θεμιστοκλής απέφυγε να αναφερθεί στην Περσία, θεωρώντας ότι ήταν πολύ μακρινή απειλή για να δράσουν οι Αθηναίοι, και αντ' αυτού εστίασε την προσοχή τους στην Αίγινα. Εκείνη την εποχή, η Αθήνα ήταν μπλεγμένη σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο με τους Αιγινήτες και η κατασκευή ενός στόλου θα επέτρεπε στους Αθηναίους να τους νικήσουν επιτέλους στη θάλασσα. Ως αποτέλεσμα, η πρόταση του Θεμιστοκλή εγκρίθηκε εύκολα, αν και επρόκειτο να κατασκευαστούν μόνο 100 πολεμικά πλοία τύπου τριήρους. Ο Αριστείδης αρνήθηκε να συναινέσει σε αυτό- αντίθετα, ο Θεμιστοκλής δεν ήταν ευχαριστημένος που θα ναυπηγούνταν μόνο 100 πλοία. Η ένταση μεταξύ των δύο στρατοπέδων αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του χειμώνα, έτσι ώστε ο εξοστρακισμός του 482 π.Χ. να μετατραπεί σε άμεση διαμάχη μεταξύ του Θεμιστοκλή και του Αριστείδη. Σε αυτό που έχει χαρακτηριστεί ως το πρώτο δημοψήφισμα, ο Αριστείδης εξοστρακίστηκε και οι πολιτικές του Θεμιστοκλή εγκρίθηκαν. Πράγματι, γνωρίζοντας τις περσικές προετοιμασίες για την επερχόμενη εισβολή, οι Αθηναίοι ψήφισαν υπέρ της κατασκευής περισσότερων πλοίων από όσα είχε ζητήσει αρχικά ο Θεμιστοκλής. Στην πορεία προς την περσική εισβολή, ο Θεμιστοκλής είχε γίνει έτσι ο σημαντικότερος πολιτικός στην Αθήνα.

Δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα

Το 481 π.Χ. πραγματοποιήθηκε συνέδριο των ελληνικών πόλεων-κρατών, κατά τη διάρκεια του οποίου 30 περίπου κράτη συμφώνησαν να συμμαχήσουν εναντίον της επερχόμενης εισβολής. Οι Σπαρτιάτες και οι Αθηναίοι ήταν πρώτοι σε αυτή τη συμμαχία, καθώς ήταν ορκισμένοι εχθροί των Περσών. Οι Σπαρτιάτες διεκδίκησαν τη διοίκηση των χερσαίων δυνάμεων, και δεδομένου ότι στον ελληνικό (εφεξής "συμμαχικό") στόλο θα κυριαρχούσε η Αθήνα, ο Θεμιστοκλής προσπάθησε να διεκδικήσει τη διοίκηση των ναυτικών δυνάμεων. Ωστόσο, οι άλλες ναυτικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Κορίνθου και της Αίγινας, αρνήθηκαν να δώσουν τη διοίκηση στους Αθηναίους και ο Θεμιστοκλής υποχώρησε ρεαλιστικά. Αντ' αυτού, ως συμβιβασμός, οι Σπαρτιάτες (μια ασήμαντη ναυτική δύναμη), στο πρόσωπο του Ευρυβιάδη, θα διοικούσαν τις ναυτικές δυνάμεις. Από τον Ηρόδοτο, ωστόσο, προκύπτει σαφώς ότι ο Θεμιστοκλής θα ήταν ο πραγματικός αρχηγός του στόλου.

Το "συνέδριο" συνήλθε και πάλι την άνοιξη του 480 π.Χ. Μια θεσσαλική αντιπροσωπεία πρότεινε ότι οι σύμμαχοι θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν στη στενή κοιλάδα των Τεμπών, στα σύνορα της Θεσσαλίας, και έτσι να εμποδίσουν την προέλαση του Ξέρξη. Μια δύναμη 10.000 οπλιτών στάλθηκε υπό τη διοίκηση του Σπαρτιάτη πολεμάρχη Ευήνου και του Θεμιστοκλή στην Κοιλάδα των Τεμπών, από την οποία πίστευαν ότι ο περσικός στρατός θα έπρεπε να περάσει. Ωστόσο, μόλις έφτασαν εκεί, ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας τους προειδοποίησε ότι η κοιλάδα μπορούσε να παρακαμφθεί από διάφορα άλλα περάσματα και ότι ο στρατός του Ξέρξη ήταν συντριπτικά μεγάλος, και οι Έλληνες υποχώρησαν. Λίγο αργότερα, έλαβαν την είδηση ότι ο Ξέρξης είχε διασχίσει τον Ελλήσποντο.

Ο Θεμιστοκλής ανέπτυξε τώρα μια δεύτερη στρατηγική. Η διαδρομή προς τη νότια Ελλάδα (Βοιωτία, Αττική και Πελοπόννησο) θα απαιτούσε ο στρατός του Ξέρξη να περάσει από το πολύ στενό πέρασμα των Θερμοπυλών. Αυτό θα μπορούσε εύκολα να αποκλειστεί από τους Έλληνες οπλίτες, παρά τον συντριπτικό αριθμό των Περσών- επιπλέον, για να εμποδίσουν τους Πέρσες να παρακάμψουν τις Θερμοπύλες δια θαλάσσης, το αθηναϊκό και το συμμαχικό ναυτικό θα μπορούσαν να αποκλείσουν τα στενά του Αρτεμισίου. Ωστόσο, μετά την πανωλεθρία των Τεμπών, ήταν αβέβαιο αν οι Σπαρτιάτες θα ήταν πρόθυμοι να προελάσουν ξανά από την Πελοπόννησο. Για να πείσει τους Σπαρτιάτες να υπερασπιστούν την Αττική, ο Θεμιστοκλής έπρεπε να τους δείξει ότι οι Αθηναίοι ήταν πρόθυμοι να κάνουν ό,τι ήταν απαραίτητο για την επιτυχία της συμμαχίας. Εν ολίγοις, ολόκληρος ο αθηναϊκός στόλος έπρεπε να σταλεί στο Αρτεμίσιο.

Για να γίνει αυτό, κάθε αρτιμελής Αθηναίος άνδρας θα έπρεπε να επανδρώσει τα πλοία. Αυτό με τη σειρά του σήμαινε ότι οι Αθηναίοι έπρεπε να προετοιμαστούν για να εγκαταλείψουν την Αθήνα. Το να πείσει τους Αθηναίους να ακολουθήσουν αυτή την πορεία ήταν αναμφίβολα μια από τις κορυφαίες στιγμές της καριέρας του Θεμιστοκλή. Όπως αναφέρει ο Holland:

"Τι ακριβή ύψη ρητορικής έφτασε, τι συγκλονιστικές και αξιομνημόνευτες φράσεις εκφώνησε, δεν έχουμε τρόπο να γνωρίζουμε... μόνο από την επίδραση που είχε στη συνέλευση μπορούμε να μετρήσουμε αυτό που σίγουρα πρέπει να ήταν η ηλεκτρική και ζωογόνος ιδιότητά του -γιατί οι τολμηρές προτάσεις του Θεμιστοκλή, όταν τέθηκαν σε ψηφοφορία, επικυρώθηκαν. Ο αθηναϊκός λαός, αντιμέτωπος με τη σοβαρότερη στιγμή κινδύνου στην ιστορία του, δεσμεύτηκε μια για πάντα στο ξένο στοιχείο της θάλασσας και εμπιστεύτηκε έναν άνθρωπο του οποίου τις φιλοδοξίες πολλοί είχαν από καιρό φοβηθεί βαθιά".

Ο Θεμιστοκλής, αποδεχόμενος τις προτάσεις του, έδωσε εντολή να σταλούν τα γυναικόπαιδα της Αθήνας στην πόλη Τροιζήνα, που βρισκόταν με ασφάλεια στο εσωτερικό της Πελοποννήσου. Στη συνέχεια μπόρεσε να ταξιδέψει σε μια συνάντηση των Συμμάχων, στην οποία πρότεινε τη στρατηγική του- με τον αθηναϊκό στόλο πλήρως δεσμευμένο για την υπεράσπιση της Ελλάδας, οι άλλοι Σύμμαχοι αποδέχθηκαν τις προτάσεις του.

Έτσι, τον Αύγουστο του 480 π.Χ., όταν ο περσικός στρατός πλησίαζε τη Θεσσαλία, ο συμμαχικός στόλος κατέπλευσε στο Αρτεμίσιο και ο συμμαχικός στρατός βάδισε προς τις Θερμοπύλες. Ο ίδιος ο Θεμιστοκλής ανέλαβε τη διοίκηση του αθηναϊκού τμήματος του στόλου και πήγε στο Αρτεμίσιο. Όταν ο περσικός στόλος έφτασε τελικά στο Αρτεμίσιο μετά από σημαντική καθυστέρηση, ο Ευρυβιάδης, ο οποίος τόσο ο Ηρόδοτος όσο και ο Πλούταρχος υποδεικνύουν ότι δεν ήταν και ο πιο εμπνευσμένος διοικητής, θέλησε να αποπλεύσει χωρίς να πολεμήσει. Σε αυτό το σημείο ο Θεμιστοκλής δέχτηκε μια μεγάλη δωροδοκία από τους ντόπιους για να παραμείνει ο στόλος στο Αρτεμίσιο, και χρησιμοποίησε ένα μέρος της για να δωροδοκήσει τον Ευρυβιάδη να παραμείνει, ενώ το υπόλοιπο το τσέπωσε. Από αυτό το σημείο και μετά, ο Θεμιστοκλής φαίνεται ότι ήταν λίγο-πολύ επικεφαλής της συμμαχικής προσπάθειας στο Αρτεμίσιο. Κατά τη διάρκεια τριών ημερών μάχης, οι Σύμμαχοι άντεξαν απέναντι στον πολύ μεγαλύτερο περσικό στόλο, αλλά υπέστησαν σημαντικές απώλειες. Ωστόσο, η απώλεια της ταυτόχρονης μάχης των Θερμοπυλών από τους Πέρσες κατέστησε άνευ σημασίας τη συνέχιση της παρουσίας τους στο Αρτεμίσιο και έτσι οι Σύμμαχοι εκκενώθηκαν. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Θεμιστοκλής άφησε μηνύματα σε κάθε σημείο όπου ο περσικός στόλος θα μπορούσε να σταματήσει για πόσιμο νερό, ζητώντας από τους Ίωνες του περσικού στόλου να αυτομολήσουν ή τουλάχιστον να πολεμήσουν άσχημα. Ακόμη και αν αυτό δεν είχε αποτέλεσμα, ο Θεμιστοκλής προφανώς σκόπευε να κάνει τον Ξέρξη να αρχίσει τουλάχιστον να υποπτεύεται τους Ίωνες, σπέρνοντας έτσι τη διχόνοια στις τάξεις των Περσών.

Μετά τις Θερμοπύλες, η Βοιωτία έπεσε στους Πέρσες, οι οποίοι άρχισαν να προελαύνουν προς την Αθήνα. Οι Πελοποννήσιοι Σύμμαχοι ετοιμάστηκαν να υπερασπιστούν τώρα τον Ισθμό της Κορίνθου, εγκαταλείποντας έτσι την Αθήνα στους Πέρσες. Από το Αρτεμίσιο, ο συμμαχικός στόλος κατέπλευσε στη Σαλαμίνα, όπου τα αθηναϊκά πλοία βοήθησαν στην τελική εκκένωση της Αθήνας. Τα πελοποννησιακά αγήματα θέλησαν να πλεύσουν στις ακτές του Ισθμού για να συγκεντρώσουν δυνάμεις με το στρατό. Ωστόσο, ο Θεμιστοκλής προσπάθησε να τους πείσει να παραμείνουν στα στενά της Σαλαμίνας, επικαλούμενος τα διδάγματα του Αρτεμισίου- "η μάχη σε στενές συνθήκες λειτουργεί προς όφελός μας". Αφού απείλησε να πλεύσει με ολόκληρο τον αθηναϊκό λαό στην εξορία στη Σικελία, έπεισε τελικά τους άλλους συμμάχους, η ασφάλεια των οποίων εξάλλου στηριζόταν στο αθηναϊκό ναυτικό, να αποδεχθούν το σχέδιό του. Ως εκ τούτου, ακόμη και μετά την πτώση της Αθήνας στους Πέρσες και την άφιξη του περσικού ναυτικού στις ακτές της Σαλαμίνας, το συμμαχικό ναυτικό παρέμεινε στα Στενά. Ο Θεμιστοκλής φαίνεται ότι είχε ως στόχο να δώσει μια μάχη που θα ακρωτηρίαζε το περσικό ναυτικό και έτσι θα εγγυόταν την ασφάλεια της Πελοποννήσου.

Για να προκαλέσει αυτή τη μάχη, ο Θεμιστοκλής χρησιμοποίησε ένα πονηρό μείγμα τεχνάσματος και παραπληροφόρησης, εκμεταλλευόμενος ψυχολογικά την επιθυμία του Ξέρξη να ολοκληρώσει την εισβολή. Οι ενέργειες του Ξέρξη δείχνουν ότι επιθυμούσε να ολοκληρώσει την κατάκτηση της Ελλάδας το 480 π.Χ. και για να το πετύχει αυτό, χρειαζόταν μια αποφασιστική νίκη επί του συμμαχικού στόλου. Ο Θεμιστοκλής έστειλε έναν υπηρέτη του, τον Σικίννο, στον Ξέρξη, με ένα μήνυμα που διακήρυττε ότι ο Θεμιστοκλής ήταν "με το μέρος του βασιλιά και προτιμά να επικρατήσουν οι υποθέσεις σας και όχι οι Έλληνες". Ο Θεμιστοκλής ισχυρίστηκε ότι οι διοικητές των συμμάχων είχαν εσωτερικές διαμάχες, ότι οι Πελοποννήσιοι σχεδίαζαν να εκκενώσουν την ίδια νύχτα και ότι για να κερδίσουν τη νίκη το μόνο που χρειαζόταν να κάνουν οι Πέρσες ήταν να αποκλείσουν τα στενά. Πραγματοποιώντας αυτό το τέχνασμα, ο Θεμιστοκλής φαίνεται ότι προσπαθούσε να παρασύρει τον περσικό στόλο στα στενά. Το μήνυμα είχε επίσης έναν δευτερεύοντα σκοπό, δηλαδή ότι σε περίπτωση ήττας των Συμμάχων, οι Αθηναίοι θα τύγχαναν πιθανότατα κάποιου βαθμού επιείκειας από τον Ξέρξη (έχοντας δηλώσει την ετοιμότητά τους να υποταχθούν). Σε κάθε περίπτωση, αυτό ήταν ακριβώς το είδος των ειδήσεων που ήθελε να ακούσει ο Ξέρξης. Ο Ξέρξης προφανώς άρπαξε το δόλωμα, και ο περσικός στόλος στάλθηκε για να πραγματοποιήσει τον αποκλεισμό. Ίσως με υπερβολική αυτοπεποίθηση και αναμένοντας να μην υπάρξει αντίσταση, ο περσικός στόλος έπλευσε στα Στενά, μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι, κάθε άλλο παρά διαλυμένος, ο συμμαχικός στόλος ήταν έτοιμος για μάχη.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, αφού το περσικό ναυτικό άρχισε τους ελιγμούς του, ο Αριστείδης έφτασε στο συμμαχικό στρατόπεδο από την Αίγινα. Ο Αριστείδης είχε ανακληθεί από την εξορία μαζί με τους άλλους εξοστρακισμένους Αθηναίους με διαταγή του Θεμιστοκλή, ώστε η Αθήνα να ενωθεί εναντίον των Περσών. Ο Αριστείδης είπε στον Θεμιστοκλή ότι ο περσικός στόλος είχε περικυκλώσει τους Συμμάχους, γεγονός που ικανοποίησε πολύ τον Θεμιστοκλή, καθώς τώρα ήξερε ότι οι Πέρσες είχαν πέσει στην παγίδα του. Οι διοικητές των Συμμάχων φαίνεται ότι δέχθηκαν την είδηση αυτή μάλλον αδιαμαρτύρητα, και ο Holland υποδηλώνει επομένως ότι συμμετείχαν στο κόλπο του Θεμιστοκλή από την αρχή. Όπως και να 'χει, οι Σύμμαχοι προετοιμάστηκαν για τη μάχη και ο Θεμιστοκλής εκφώνησε μια ομιλία στους πεζοναύτες πριν επιβιβαστούν στα πλοία. Στη μάχη που ακολούθησε, οι στενές συνθήκες στα Στενά εμπόδισαν το πολύ μεγαλύτερο περσικό ναυτικό, το οποίο αποδιοργανώθηκε, και οι Σύμμαχοι επωφελήθηκαν για να κερδίσουν μια περίφημη νίκη.

Η Σαλαμίνα αποτέλεσε το σημείο καμπής στη δεύτερη περσική εισβολή, και μάλιστα στους ελληνοπερσικούς πολέμους γενικότερα. Αν και η μάχη δεν τερμάτισε την περσική εισβολή, εξασφάλισε ουσιαστικά ότι όλη η Ελλάδα δεν θα κατακτηθεί και επέτρεψε στους Συμμάχους να περάσουν στην επίθεση το 479 π.Χ. Ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι η Σαλαμίνα είναι μια από τις σημαντικότερες μάχες στην ιστορία της ανθρωπότητας. Δεδομένου ότι η μακροχρόνια υπεράσπιση της αθηναϊκής ναυτικής δύναμης από τον Θεμιστοκλή επέτρεψε στον συμμαχικό στόλο να πολεμήσει, και το στρατήγημά του επέφερε τη μάχη της Σαλαμίνας, μάλλον δεν είναι υπερβολή να πούμε, όπως κάνει ο Πλούταρχος, ότι ο Θεμιστοκλής, "...θεωρείται ότι ήταν ο άνθρωπος που συνέβαλε περισσότερο στην επίτευξη της σωτηρίας της Ελλάδος".

Η συμμαχική νίκη στη Σαλαμίνα έθεσε τέρμα στην άμεση απειλή για την Ελλάδα και ο Ξέρξης επέστρεψε στην Ασία με μέρος του στρατού, αφήνοντας τον στρατηγό του Μαρδόνιο να επιχειρήσει να ολοκληρώσει την κατάκτηση. Ο Μαρδόνιος διαχείμασε στη Βοιωτία και τη Θεσσαλία και οι Αθηναίοι μπόρεσαν έτσι να επιστρέψουν στην πόλη τους, η οποία είχε καεί και ισοπεδωθεί από τους Πέρσες, για τον χειμώνα. Για τους Αθηναίους, και τον Θεμιστοκλή προσωπικά, ο χειμώνας θα ήταν δοκιμαστικός. Οι Πελοποννήσιοι αρνήθηκαν να επιτρέψουν να βαδίσουν βόρεια του Ισθμού για να πολεμήσουν τον περσικό στρατό- οι Αθηναίοι προσπάθησαν να τους ντροπιάσουν, χωρίς επιτυχία.

Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, οι Σύμμαχοι πραγματοποίησαν συνάντηση στην Κόρινθο για να γιορτάσουν την επιτυχία τους και να απονείμουν βραβεία για τα επιτεύγματά τους. Ωστόσο, ίσως κουρασμένοι από την επισήμανση του ρόλου τους στη Σαλαμίνα από τους Αθηναίους και από τις απαιτήσεις τους να βαδίσουν οι Σύμμαχοι βόρεια, οι Σύμμαχοι απένειμαν το βραβείο για τα πολιτικά επιτεύγματα στην Αίγινα. Επιπλέον, παρόλο που όλοι οι ναύαρχοι ψήφισαν τον Θεμιστοκλή στη δεύτερη θέση, όλοι ψήφισαν τον εαυτό τους στην πρώτη θέση, έτσι ώστε κανείς δεν κέρδισε το βραβείο για το ατομικό επίτευγμα. Σε απάντηση, αντιλαμβανόμενοι τη σημασία του αθηναϊκού στόλου για την ασφάλειά τους, και πιθανώς επιδιώκοντας να μασσάρουν τον εγωισμό του Θεμιστοκλή, οι Σπαρτιάτες έφεραν τον Θεμιστοκλή στη Σπάρτη. Εκεί, του απονεμήθηκε ειδικό βραβείο "για τη σοφία και την εξυπνάδα του" και κέρδισε υψηλούς επαίνους από όλους. Επιπλέον, ο Πλούταρχος αναφέρει ότι στους επόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες:

" Ο Θεμιστοκλής μπήκε στο στάδιο, το κοινό παραμέλησε τους διαγωνιζόμενους όλη την ημέρα για να τον κοιτάξει, και τον υπέδειξε με θαυμαστικά χειροκροτήματα στους ξένους που τον επισκέπτονταν, έτσι ώστε και ο ίδιος να ενθουσιαστεί και να ομολογήσει στους φίλους του ότι τώρα θερίζει στο ακέραιο τη σοδειά των κόπων του για λογαριασμό της Ελλάδος".

Αφού επέστρεψε στην Αθήνα το χειμώνα, ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο Θεμιστοκλής έκανε μια πρόταση στην πόλη, ενώ ο ελληνικός στόλος ξεχειμωνιάζει στις Παγασές:

"Ο Θεμιστοκλής δήλωσε κάποτε στο λαό ότι είχε επινοήσει ένα συγκεκριμένο μέτρο, το οποίο δεν μπορούσε να τους αποκαλυφθεί, αν και θα ήταν χρήσιμο και σωτήριο για την πόλη, και διέταξαν να ακούσει μόνο ο Αριστείδης ποιο ήταν αυτό και να το κρίνει. Ο Θεμιστοκλής είπε λοιπόν στον Αριστείδη ότι σκοπός του ήταν να κάψει το ναυτικό σταθμό των ομόδοξων Ελλήνων, γιατί έτσι οι Αθηναίοι θα γίνονταν οι μεγαλύτεροι και κύριοι όλων. Τότε ο Αριστείδης ήρθε ενώπιον του λαού και είπε για την πράξη που σκόπευε να κάνει ο Θεμιστοκλής ότι καμία άλλη δεν θα μπορούσε να είναι πιο συμφέρουσα και καμία πιο άδικη. Ακούγοντας αυτό, οι Αθηναίοι διέταξαν να σταματήσει ο Θεμιστοκλής από τον σκοπό του".

Ωστόσο, όπως συνέβη με πολλά εξέχοντα πρόσωπα στην αθηναϊκή δημοκρατία, οι συμπολίτες του Θεμιστοκλή ζήλεψαν την επιτυχία του και πιθανώς κουράστηκαν από την κομπασμό του. Είναι πιθανό ότι στις αρχές του 479 π.Χ., ο Θεμιστοκλής απαλλάχθηκε από τη διοίκηση- αντ' αυτού, ο Ξάνθιππος θα διοικούσε τον αθηναϊκό στόλο και ο Αριστείδης τις χερσαίες δυνάμεις. Αν και ο Θεμιστοκλής ήταν αναμφίβολα πολιτικά και στρατιωτικά ενεργός για το υπόλοιπο της εκστρατείας, δεν γίνεται καμία αναφορά στις αρχαίες πηγές για τις δραστηριότητές του το 479 π.Χ. Το καλοκαίρι του ίδιου έτους, αφού έλαβαν ένα αθηναϊκό τελεσίγραφο, οι Πελοποννήσιοι συμφώνησαν τελικά να συγκεντρώσουν στρατό και να βαδίσουν για να αντιμετωπίσουν τον Μαρδόνιο, ο οποίος είχε καταλάβει εκ νέου την Αθήνα τον Ιούνιο. Στην αποφασιστική μάχη των Πλαταιών, οι Σύμμαχοι κατέστρεψαν τον περσικό στρατό, ενώ προφανώς την ίδια ημέρα, το συμμαχικό ναυτικό κατέστρεψε τα απομεινάρια του περσικού στόλου στη μάχη της Μυκάλης. Αυτές οι δίδυμες νίκες ολοκλήρωσαν τον συμμαχικό θρίαμβο και έθεσαν τέρμα στην περσική απειλή για την Ελλάδα.

Η ανοικοδόμηση της Αθήνας μετά την περσική εισβολή

Όποια και αν ήταν η αιτία της αντιδημοτικότητας του Θεμιστοκλή το 479 π.Χ., προφανώς δεν κράτησε πολύ. Τόσο ο Διόδωρος όσο και ο Πλούταρχος υποστηρίζουν ότι γρήγορα αποκαταστάθηκε η εύνοια των Αθηναίων. Πράγματι, μετά το 479 π.Χ., φαίνεται ότι απολάμβανε μια σχετικά μακρά περίοδο δημοτικότητας.

Μετά την εισβολή και την καταστροφή της Αθήνας από τους Αχαιμενίδες, οι Αθηναίοι άρχισαν την ανοικοδόμηση της πόλης τους υπό την καθοδήγηση του Θεμιστοκλή το φθινόπωρο του 479 π.Χ.. Επιθυμούσαν να αποκαταστήσουν τις οχυρώσεις της Αθήνας, αλλά οι Σπαρτιάτες αντιδρούσαν με το σκεπτικό ότι δεν έπρεπε να μείνει κανένα μέρος βόρεια του Ισθμού που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι Πέρσες ως φρούριο. Ο Θεμιστοκλής παρότρυνε τους πολίτες να κατασκευάσουν τις οχυρώσεις το συντομότερο δυνατό και στη συνέχεια πήγε στη Σπάρτη ως πρεσβευτής για να απαντήσει στις κατηγορίες που του απηύθυναν οι Σπαρτιάτες. Εκεί, τους διαβεβαίωσε ότι καμία οικοδομική εργασία δεν βρισκόταν σε εξέλιξη και τους προέτρεψε να στείλουν απεσταλμένους στην Αθήνα για να το διαπιστώσουν οι ίδιοι. Μέχρι να φτάσουν οι πρεσβευτές, οι Αθηναίοι είχαν ολοκληρώσει την οικοδόμηση και στη συνέχεια κράτησαν τους Σπαρτιάτες πρεσβευτές όταν αυτοί διαμαρτυρήθηκαν για την παρουσία των οχυρώσεων. Καθυστερώντας με αυτόν τον τρόπο, ο Θεμιστοκλής έδωσε στους Αθηναίους αρκετό χρόνο για να οχυρώσουν την πόλη και έτσι να αποκρούσουν οποιαδήποτε σπαρτιατική επίθεση που αποσκοπούσε στην αποτροπή της επαναοχύρωσης της Αθήνας. Επιπλέον, οι Σπαρτιάτες ήταν υποχρεωμένοι να επαναπατρίσουν τον Θεμιστοκλή προκειμένου να απελευθερώσουν τους δικούς τους πρεσβευτές. Ωστόσο, το επεισόδιο αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως η αρχή της δυσπιστίας των Σπαρτιατών απέναντι στον Θεμιστοκλή, η οποία θα επέστρεφε για να τον στοιχειώσει.

Ο Θεμιστοκλής επέστρεψε τώρα στη ναυτική του πολιτική και σε πιο φιλόδοξες επιχειρήσεις που θα ενίσχυαν την κυρίαρχη θέση του κράτους του. Επέκτεινε και οχύρωσε περαιτέρω το λιμενικό συγκρότημα στον Πειραιά και "στερέωσε την πόλη στον Πειραιά και τη στεριά στη θάλασσα". Ο Θεμιστοκλής είχε πιθανότατα ως στόχο να καταστήσει την Αθήνα την κυρίαρχη ναυτική δύναμη στο Αιγαίο. Πράγματι, η Αθήνα θα δημιουργούσε το 478 π.Χ. τη Δηλιακή Συμμαχία, ενώνοντας τη ναυτική δύναμη των νησιών του Αιγαίου και της Ιωνίας υπό την ηγεσία της Αθήνας. Ο Θεμιστοκλής εισήγαγε φορολογικές ελαφρύνσεις για τους εμπόρους και τους τεχνίτες, για να προσελκύσει τόσο ανθρώπους όσο και εμπόριο στην πόλη, ώστε να καταστήσει την Αθήνα μεγάλο εμπορικό κέντρο. Έδωσε επίσης εντολή στους Αθηναίους να κατασκευάζουν 20 τριήρεις ετησίως, για να διασφαλίσει ότι η κυριαρχία τους στα ναυτικά ζητήματα θα συνεχιζόταν. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο Θεμιστοκλής πρότεινε επίσης κρυφά να καταστρέψει τα παραπλέοντα πλοία των άλλων συμμαχικών ναυτικών για να εξασφαλίσει την πλήρη ναυτική κυριαρχία - αλλά υπερψηφίστηκε από τον Αριστείδη και το συμβούλιο της Αθήνας.

Πτώση και εξορία

Φαίνεται ξεκάθαρα ότι, προς το τέλος της δεκαετίας, ο Θεμιστοκλής είχε αρχίσει να αποκτά εχθρούς και είχε γίνει αλαζόνας- επιπλέον, οι συμπολίτες του είχαν αρχίσει να ζηλεύουν το κύρος και τη δύναμή του. Ο Ροδίτης ποιητής Τιμοκρέων ήταν ένας από τους πιο εύγλωττους εχθρούς του, συνθέτοντας συκοφαντικά τραγούδια που έπιναν. Εν τω μεταξύ, οι Σπαρτιάτες εργάζονταν ενεργά εναντίον του, προσπαθώντας να προωθήσουν τον Κίμωνα (γιο του Μιλτιάδη) ως αντίπαλο του Θεμιστοκλή. Επιπλέον, μετά την προδοσία και την ατίμωση του Σπαρτιάτη στρατηγού Παυσανία, οι Σπαρτιάτες προσπάθησαν να εμπλέξουν τον Θεμιστοκλή στη συνωμοσία- ο ίδιος όμως αθωώθηκε από τις κατηγορίες αυτές. Στην ίδια την Αθήνα, έχασε την εύνοιά του χτίζοντας ένα ιερό της Αρτέμιδος, με το επίθετο Αριστόβουλẽ ("του καλού συμβούλου") κοντά στο σπίτι του, μια κραυγαλέα αναφορά στον δικό του ρόλο στη διάσωση της Ελλάδας από την περσική εισβολή. Τελικά, είτε το 472 είτε το 471 π.Χ., εξοστρακίστηκε. Από μόνο του, αυτό δεν σήμαινε ότι ο Θεμιστοκλής είχε κάνει κάτι κακό- ο εξοστρακισμός, σύμφωνα με τα λόγια του Πλούταρχου,

"δεν ήταν μια ποινή, αλλά ένας τρόπος κατευνασμού και ανακούφισης αυτής της ζήλειας που χαίρεται να ταπεινώνει τους επιφανείς, εκτοξεύοντας την κακία της σε αυτή τη στέρηση των δικαιωμάτων".

Ο Θεμιστοκλής πήγε αρχικά να ζήσει εξόριστος στο Άργος. Ωστόσο, αντιλαμβανόμενοι ότι είχαν τώρα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να ρίξουν οριστικά τον Θεμιστοκλή, οι Σπαρτιάτες απηύθυναν και πάλι κατηγορίες για τη συνενοχή του Θεμιστοκλή στην προδοσία του Παυσανία. Απαίτησαν να δικαστεί από το "Συνέδριο των Ελλήνων" και όχι στην Αθήνα, αν και φαίνεται ότι τελικά όντως κλήθηκε στην Αθήνα για να δικαστεί. Ίσως αντιλαμβανόμενος ότι δεν είχε πολλές ελπίδες να επιβιώσει από αυτή τη δίκη, ο Θεμιστοκλής κατέφυγε, πρώτα στην Κέρκυρα και από εκεί στον Άδμητο, βασιλιά των Μολοσσών. Η φυγή του Θεμιστοκλή πιθανώς συνέβαλε μόνο στο να πείσει τους κατηγόρους του για την ενοχή του, και κηρύχθηκε προδότης στην Αθήνα, ενώ η περιουσία του κατασχέθηκε. Τόσο ο Διόδωρος όσο και ο Πλούταρχος θεώρησαν ότι οι κατηγορίες ήταν ψευδείς και ότι διατυπώθηκαν αποκλειστικά με σκοπό την καταστροφή του Θεμιστοκλή. Οι Σπαρτιάτες έστειλαν πρεσβευτές στον Άδμητο, απειλώντας ότι ολόκληρη η Ελλάδα θα πήγαινε σε πόλεμο με τους Μολοσσούς, αν δεν παρέδιδαν τον Θεμιστοκλή. Ο Άδμητος, ωστόσο, επέτρεψε στον Θεμιστοκλή να διαφύγει, δίνοντάς του ένα μεγάλο ποσό χρυσού για να τον βοηθήσει στο δρόμο του. Στη συνέχεια ο Θεμιστοκλής έφυγε από την Ελλάδα, προφανώς για να μην επιστρέψει ποτέ, τερματίζοντας έτσι ουσιαστικά την πολιτική του καριέρα.

Από τα Μολοσσά, ο Θεμιστοκλής προφανώς κατέφυγε στην Πύδνα, απ' όπου πήρε πλοίο για τη Μικρά Ασία. Το πλοίο αυτό εξετράπη της πορείας του από μια καταιγίδα και κατέληξε στη Νάξο, την οποία ένας αθηναϊκός στόλος ήταν σε διαδικασία πολιορκίας. Απεγνωσμένος να αποφύγει τις δικαστικές αρχές, ο Θεμιστοκλής, ο οποίος ταξίδευε με πλαστή ταυτότητα, αποκαλύφθηκε στον καπετάνιο και είπε ότι αν δεν έφτανε σε ασφαλές σημείο θα έλεγε στους Αθηναίους ότι είχε δωροδοκήσει το πλοίο για να τον πάρει. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, ο οποίος έγραψε σε ζωντανή μνήμη τα γεγονότα, το πλοίο κατέπλευσε τελικά με ασφάλεια στην Έφεσο, όπου αποβιβάστηκε ο Θεμιστοκλής. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι το πλοίο αγκυροβόλησε στην Κύμη της Αιολίας και ο Διόδωρος αναφέρει ότι ο Θεμιστοκλής κατευθύνθηκε προς την Ασία με απροσδιόριστο τρόπο. Ο Διόδωρος και ο Πλούταρχος αφηγούνται στη συνέχεια μια παρόμοια ιστορία, ότι δηλαδή ο Θεμιστοκλής έμεινε για λίγο με έναν γνωστό του (Λυσιθέη ή Νικογένη), ο οποίος ήταν επίσης γνωστός με τον Πέρση βασιλιά Αρταξέρξη Α'. Δεδομένου ότι υπήρχε επικήρυξη για το κεφάλι του Θεμιστοκλή, ο γνωστός αυτός επινόησε ένα σχέδιο για την ασφαλή μεταφορά του Θεμιστοκλή στον Πέρση βασιλιά με το είδος της σκεπαστής άμαξας με την οποία ταξίδευαν οι παλλακίδες του βασιλιά. Και οι τρεις χρονικογράφοι συμφωνούν ότι η επόμενη κίνηση του Θεμιστοκλή ήταν να έρθει σε επαφή με τον Πέρση βασιλιά- στον Θουκυδίδη αυτό γίνεται με επιστολή, ενώ ο Πλούταρχος και ο Διόδωρος αναφέρουν πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση με τον βασιλιά. Το πνεύμα είναι, ωστόσο, το ίδιο και στους τρεις: Ο Θεμιστοκλής συστήνεται στον βασιλιά και επιδιώκει να εισέλθει στην υπηρεσία του:

"Εγώ, ο Θεμιστοκλής, έρχομαι σε σένα, που έκανα στο σπίτι σου περισσότερο κακό από κάθε άλλον Έλληνα, όταν αναγκάστηκα να αμυνθώ στην εισβολή του πατέρα σου - κακό, όμως, που ξεπεράστηκε κατά πολύ από το καλό που του έκανα κατά την υποχώρησή του, που δεν έφερε κανένα κίνδυνο για μένα, αλλά πολύ για εκείνον". (Θουκυδίδης)

Ο Θουκυδίδης και ο Πλούταρχος λένε ότι ο Θεμιστοκλής ζήτησε ένα χρόνο χάριτος για να μάθει την περσική γλώσσα και τα έθιμα, μετά από το οποίο θα υπηρετούσε τον βασιλιά, και ο Αρταξέρξης το χορήγησε. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι, όπως μπορεί να φανταστεί κανείς, ο Αρταξέρξης ήταν ενθουσιασμένος που ένας τόσο επικίνδυνος και επιφανής εχθρός είχε έρθει να τον υπηρετήσει.

Κάποια στιγμή στα ταξίδια του, η γυναίκα και τα παιδιά του Θεμιστοκλή απεγκλωβίστηκαν από την Αθήνα από έναν φίλο του και τον συνάντησαν στην εξορία. Οι φίλοι του κατάφεραν επίσης να του στείλουν πολλά από τα υπάρχοντά του, αν και τα αγαθά του αξίας έως και 100 ταλάντων κατασχέθηκαν από τους Αθηναίους. Όταν, μετά από ένα χρόνο, ο Θεμιστοκλής επέστρεψε στην αυλή του βασιλιά, φαίνεται ότι είχε άμεση απήχηση και "απέκτησε... πολύ υψηλή εκτίμηση εκεί, τέτοια που κανένας Έλληνας δεν είχε ποτέ πριν ή μετά". Ο Πλούταρχος διηγείται ότι "οι τιμές που απολάμβανε ήταν πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που αποδίδονταν σε άλλους ξένους- μάλιστα, συμμετείχε στα κυνήγια του βασιλιά και στις οικιακές του διασκεδάσεις". Ο Θεμιστοκλής συμβούλευε τον βασιλιά για τις σχέσεις του με τους Έλληνες, αν και φαίνεται ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα ο βασιλιάς αποσπάστηκε από τα γεγονότα αλλού στην αυτοκρατορία, και έτσι ο Θεμιστοκλής "έζησε για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να τον απασχολεί". Έγινε διοικητής της περιφέρειας της Μαγνησίας στον ποταμό Μαιάνδρο στη Μικρά Ασία και του ανατέθηκαν τα έσοδα τριών πόλεων: Μαγνησία (και Λάμψακος ("για το κρασί"). Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Νεάνθης της Κύζικης και ο Φανιάς ανέφεραν δύο ακόμη, την πόλη Παλαισκέψις ("για ρούχα") και την πόλη Περκοτέ ("για κλινοσκεπάσματα και έπιπλα για το σπίτι του"), και οι δύο κοντά στη Λάμψακο.

Έλληνες εξόριστοι στην αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών

Ο Θεμιστοκλής ήταν ένας από τους αρκετούς Έλληνες αριστοκράτες που κατέφυγαν στην Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία μετά από ανατροπές στην πατρίδα τους, ενώ άλλοι διάσημοι ήταν ο Ιππίας, ο Δημάρατος, ο Γόνυγλος ή αργότερα ο Αλκιβιάδης. Σε γενικές γραμμές, εκείνοι έτυχαν γενναιόδωρης υποδοχής από τους Αχαιμενίδες βασιλείς και έλαβαν επιχορηγήσεις γης για να τους στηρίξουν, και κυβέρνησαν σε διάφορες πόλεις της Μικράς Ασίας. Αντίθετα, ορισμένοι Αχαιμενιδικοί σατράπες έγιναν ευπρόσδεκτοι ως εξόριστοι στις δυτικές αυλές, όπως ο Αρταβάζος Β'.

Πρώτη προσωπογραφία ηγεμόνα σε νόμισμα

Τα νομίσματα είναι τα μόνα σύγχρονα έγγραφα που έχουν απομείνει από την εποχή του Θεμιστοκλή. Αν και πολλά από τα πρώτα νομίσματα της αρχαιότητας απεικόνιζαν εικόνες διαφόρων θεών ή συμβόλων, οι πρώτες προσωπογραφίες πραγματικών ηγεμόνων εμφανίζονται μόλις τον 5ο αιώνα π.Χ. Ο Θεμιστοκλής ήταν πιθανότατα ο πρώτος ηγεμόνας που εξέδωσε νόμισμα με το προσωπικό του πορτρέτο, καθώς έγινε Αχαιμενίδης κυβερνήτης της Μαγνησίας το 465-459 π.Χ. Ο Θεμιστοκλής μπορεί να βρισκόταν σε μια μοναδική θέση στην οποία μπορούσε να μεταφέρει την έννοια της ατομικής προσωπογραφίας, που ήταν ήδη επίκαιρη στον ελληνικό κόσμο, και ταυτόχρονα να ασκεί τη δυναστική εξουσία ενός Αχαιμενιδικού δυναστή που μπορούσε να εκδίδει τα δικά του νομίσματα και να τα εικονογραφεί όπως επιθυμούσε. Παρόλα αυτά, υπάρχει κάποια αμφιβολία ότι τα νομίσματά του μπορεί να απεικόνιζαν τον Δία και όχι τον εαυτό του.

Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ο Θεμιστοκλής είναι γνωστό ότι είχε ανεγείρει δύο αγάλματα του εαυτού του, ένα στην Αθήνα και ένα στη Μαγνησία, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει την πιθανότητα να απεικονίζει τον εαυτό του και στα νομίσματά του. Το άγαλμα του Θεμιστοκλή στη Μαγνησία απεικονιζόταν στην οπίσθια όψη ορισμένων νομισμάτων της Μαγνησίας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου τον 2ο αιώνα μ.Χ..

Οι ηγεμόνες της Λυκίας ακολούθησαν προς το τέλος του 5ου αιώνα ως οι πιο παραγωγικοί και αδιαμφισβήτητοι παραγωγοί νομισμάτων με το πορτρέτο των ηγεμόνων τους. Από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η προσωπογραφία του εκδότη ηγεμόνα θα γινόταν στη συνέχεια ένα τυπικό, γενικευμένο χαρακτηριστικό της νομισματοκοπίας.

Θάνατος

Ο Θεμιστοκλής πέθανε στη Μαγνησία το 459 π.Χ., σε ηλικία 65 ετών, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, από φυσικά αίτια. Ωστόσο, ίσως αναπόφευκτα, υπήρχαν και φήμες γύρω από τον θάνατό του, που έλεγαν ότι μη θέλοντας να ακολουθήσει την εντολή του Μεγάλου Βασιλιά να κάνει πόλεμο στην Αθήνα, αυτοκτόνησε παίρνοντας δηλητήριο ή πίνοντας αίμα ταύρου. Ο Πλούταρχος παρέχει την πιο υποβλητική εκδοχή αυτής της ιστορίας:

"Όταν όμως η Αίγυπτος εξεγέρθηκε με αθηναϊκή βοήθεια... και η κυριαρχία του Κίμωνα στη θάλασσα ανάγκασε τον βασιλιά να αντισταθεί στις προσπάθειες των Ελλήνων και να εμποδίσει την εχθρική τους ανάπτυξη... έφτασαν μηνύματα στον Θεμιστοκλή που έλεγαν ότι ο βασιλιάς τον διέταξε να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του εφαρμόζοντας το ελληνικό πρόβλημα- τότε, ούτε πικραμένος από κάτι σαν οργή εναντίον των πρώην συμπολιτών του, ούτε ανυψωμένος από τη μεγάλη τιμή και δύναμη που θα είχε στον πόλεμο, αλλά πιθανόν θεωρώντας ότι το έργο του δεν ήταν καν προσιτό, τόσο επειδή η Ελλάς είχε άλλους μεγάλους στρατηγούς εκείνη την εποχή, όσο και κυρίως επειδή ο Κίμωνας είχε τόσο θαυμάσια επιτυχία στις εκστρατείες του, κυρίως όμως από σεβασμό προς τη φήμη των δικών του επιτευγμάτων και των τροπαίων εκείνων των πρώτων ημερών- αφού αποφάσισε ότι η καλύτερη πορεία του ήταν να δώσει ένα ταιριαστό τέλος στη ζωή του, έκανε μια θυσία στους θεούς, στη συνέχεια κάλεσε τους φίλους του, τους έδωσε ένα αποχαιρετιστήριο σφίξιμο του χεριού του, και, όπως λέει η τρέχουσα ιστορία, ήπιε αίμα ταύρου, ή όπως λένε μερικοί, πήρε ένα γρήγορο δηλητήριο, και έτσι πέθανε στη Μαγνησία, στο εξηκοστό πέμπτο έτος της ζωής του. ... Λένε ότι ο βασιλιάς, όταν έμαθε την αιτία και τον τρόπο του θανάτου του, θαύμασε τον άνθρωπο ακόμη περισσότερο και συνέχισε να φέρεται με καλοσύνη στους φίλους και τους συγγενείς του".

Φημολογείται ότι μετά το θάνατό του, τα οστά του Θεμιστοκλή μεταφέρθηκαν στην Αττική σύμφωνα με την επιθυμία του και θάφτηκαν μυστικά στο έδαφος της πατρίδας του, καθώς ήταν παράνομο να ταφεί ένας Αθηναίος προδότης στην Αττική. Οι Μαγνησιώτες έχτισαν έναν "λαμπρό τάφο" στην αγορά τους για τον Θεμιστοκλή, ο οποίος εξακολουθούσε να στέκει κατά την εποχή του Πλούταρχου, και συνέχισαν να αφιερώνουν μέρος των εσόδων τους στην οικογένεια του Θεμιστοκλή. Ο Νέπος τον 1ο αιώνα π.Χ. έγραψε για ένα άγαλμα του Θεμιστοκλή που ήταν ορατό στο φόρουμ της Μαγνησίας. Το άγαλμα εμφανίζεται επίσης σε έναν τύπο νομίσματος του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου που κόπηκε στη Μαγνησία τον 2ο μ.Χ. αιώνα.

Διαδοχή και απόγονοι

Ο Αρχιεπίσκοπος, γιος του Θεμιστοκλή, έγινε κυβερνήτης της Μαγνησίας μετά το θάνατο του πατέρα του γύρω στο 459 π.Χ. Ο Αρχέππολης έκοψε επίσης το δικό του ασημένιο νόμισμα καθώς κυβερνούσε τη Μαγνησία, και είναι πιθανό ότι μέρος των εσόδων του συνέχισε να παραδίδεται στους Αχαιμενίδες ως αντάλλαγμα για τη διατήρηση της εδαφικής τους παραχώρησης. Ο Θεμιστοκλής και ο γιος του σχημάτισαν αυτό που ορισμένοι συγγραφείς έχουν αποκαλέσει "ελληνική δυναστεία στην Περσική Αυτοκρατορία".

Από τη δεύτερη σύζυγό του, ο Θεμιστοκλής απέκτησε επίσης μια κόρη με το όνομα Μνησιπτόλεμα, την οποία διόρισε ιέρεια του ναού της Διδυμένης στη Μαγνησία, με τον τίτλο της "Μητέρας των Θεών". Η Μνησιπτόλεμα θα παντρευόταν τελικά τον ετεροθαλή αδελφό της Αρχιπτόλη, καθώς οι ομοπατρικοί (αλλά όχι οι ομομετρικοί) γάμοι επιτρέπονταν στην Αθήνα.

Ο Θεμιστοκλής είχε επίσης πολλές άλλες κόρες, με τα ονόματα Νικομάχη, Ασία, Ιτάλια, Συμπάρις και πιθανώς Ελλάς, η οποία παντρεύτηκε τον Έλληνα εξόριστο στην Περσία Γόνυλο και εξακολουθούσε να έχει ένα φέουδο στην περσική Ανατολία το 400.

Ο Θεμιστοκλής είχε επίσης άλλους τρεις γιους, τον Διοκλή, τον Πολυεύκτιο και τον Κλεόφαντο, ο τελευταίος πιθανώς ηγεμόνας της Λαμψάκου. Ένας από τους απογόνους του Κλεόφαντου εξέδωσε ακόμη ένα διάταγμα στη Λαμψάκη γύρω στο 200 π.Χ., στο οποίο αναφερόταν μια γιορτή για τον δικό του πατέρα, που επίσης ονομαζόταν Θεμιστοκλής, ο οποίος είχε ωφελήσει σημαντικά την πόλη. Αργότερα, ο Παυσανίας έγραψε ότι οι γιοι του Θεμιστοκλή "φαίνεται ότι επέστρεψαν στην Αθήνα" και ότι αφιέρωσαν έναν πίνακα του Θεμιστοκλή στον Παρθενώνα και έστησαν ένα χάλκινο άγαλμα στην Άρτεμη Λευκοφρύνη, τη θεά της Μαγνησίας, στην Ακρόπολη. Μπορεί να επέστρεψαν από τη Μικρά Ασία σε μεγάλη ηλικία, μετά το 412 π.Χ., όταν οι Αχαιμενίδες πήραν και πάλι σταθερό έλεγχο των ελληνικών πόλεων της Ασίας, και μπορεί να εκδιώχθηκαν από τον Αχαιμενιδικό σατράπη Τισσαφέρνη κάποια στιγμή μεταξύ 412 και 399 π.Χ. Στην πραγματικότητα, από το 414 π.Χ., ο Δαρείος Β' είχε αρχίσει να δυσανασχετεί με την αυξανόμενη αθηναϊκή δύναμη στο Αιγαίο και έβαλε τον Τισσαφέρνη να συνάψει συμμαχία με τη Σπάρτη εναντίον της Αθήνας, η οποία το 412 π.Χ. οδήγησε στην περσική κατάκτηση του μεγαλύτερου μέρους της Ιωνίας.

Ο Πλούταρχος τον 1ο αιώνα μ.Χ. αναφέρει ότι συνάντησε στην Αθήνα έναν γόνο του Θεμιστοκλή (που ονομαζόταν επίσης Θεμιστοκλής), ο οποίος εξακολουθούσε να λαμβάνει εισοδήματα από τη Μικρά Ασία, 600 χρόνια μετά τα εν λόγω γεγονότα.

Χαρακτήρας

Μπορούμε να βγάλουμε ορισμένα συμπεράσματα για τον χαρακτήρα του Θεμιστοκλή. Ίσως το πιο εμφανές χαρακτηριστικό του ήταν η τεράστια φιλοδοξία του: "Στη φιλοδοξία του ξεπερνούσε όλους τους ανθρώπους"- "κυνηγούσε τα δημόσια αξιώματα όπως ένας άνθρωπος σε παραλήρημα μπορεί να επιθυμεί μια θεραπεία". και αγωνιούσε για την αναγνώριση των πράξεών του. Η σχέση του με την εξουσία ήταν ιδιαίτερα προσωπικής φύσης- ενώ αναμφίβολα επιθυμούσε το καλύτερο για την Αθήνα, πολλές από τις ενέργειές του φαίνεται ότι έγιναν και από ιδιοτέλεια. Φαίνεται επίσης να ήταν διεφθαρμένος (τουλάχιστον με τα σύγχρονα δεδομένα) και ήταν γνωστός για την προτίμησή του στις δωροδοκίες.

Ωστόσο, απέναντι σε αυτά τα αρνητικά χαρακτηριστικά, υπήρχε μια προφανώς φυσική ευφυΐα και ένα ταλέντο για ηγεσία:

Τόσο ο Ηρόδοτος όσο και ο Πλάτωνας καταγράφουν παραλλαγές ενός ανέκδοτου στο οποίο ο Θεμιστοκλής απαντά με λεπτό σαρκασμό σε έναν μη διακεκριμένο άνθρωπο που παραπονέθηκε ότι ο μεγάλος πολιτικός οφείλει τη φήμη του μόνο στο γεγονός ότι κατάγεται από την Αθήνα. Όπως το διηγείται ο Ηρόδοτος:

Όπως λέει ο Πλάτων, ο υβριστής κατάγεται από το μικρό νησί της Σερίφου- ο Θεμιστοκλής ανταπαντά ότι είναι αλήθεια ότι δεν θα είχε γίνει διάσημος αν καταγόταν από αυτό το μικρό νησί, αλλά ότι ο υβριστής δεν θα ήταν διάσημος ούτε αν είχε γεννηθεί στην Αθήνα.

Ο Θεμιστοκλής ήταν αναμφίβολα ευφυής, αλλά διέθετε επίσης φυσική πονηριά- "οι λειτουργίες του μυαλού του ήταν απείρως κινητές και φιδωτές". Ο Θεμιστοκλής ήταν προφανώς κοινωνικός και φαίνεται ότι απολάμβανε ισχυρή προσωπική αφοσίωση από τους φίλους του. Εν πάση περιπτώσει, φαίνεται ότι ήταν ο ιδιαίτερος συνδυασμός αρετών και ελαττωμάτων του Θεμιστοκλή που τον έκανε τόσο αποτελεσματικό πολιτικό.

Ιστορική φήμη

Ο Θεμιστοκλής πέθανε με τη φήμη του κουρελιασμένη, προδότης του αθηναϊκού λαού- ο "σωτήρας της Ελλάδας" είχε μετατραπεί σε εχθρό της ελευθερίας. Ωστόσο, η φήμη του στην Αθήνα αποκαταστάθηκε από τον Περικλή τη δεκαετία του 450 π.Χ., και όταν ο Ηρόδοτος έγραψε την ιστορία του, ο Θεμιστοκλής θεωρήθηκε και πάλι ήρωας. Ο Θουκυδίδης είχε προφανώς κάποια εκτίμηση για τον Θεμιστοκλή, και είναι αχαρακτήριστα κολακευτικός στους επαίνους του γι' αυτόν (βλ. παραπάνω). Ο Διόδωρος επαινεί επίσης εκτενώς τον Θεμιστοκλή, φτάνοντας στο σημείο να προσφέρει μια αιτιολόγηση για τη διάρκεια με την οποία τον αναλύει: "Όσον αφορά τώρα το θέμα των υψηλών προσόντων του Θεμιστοκλή, ακόμη και αν έχουμε ασχοληθεί υπερβολικά πολύ με το θέμα σε αυτή την παρέκβαση, θεωρήσαμε ότι δεν ήταν σωστό να αφήσουμε τη μεγάλη ικανότητά του ανεκμετάλλευτη". Πράγματι, ο Διόδωρος, στην ιστορία του οποίου περιλαμβάνονται ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Αννίβας, φτάνει στο σημείο να πει ότι

Αλλά αν κάποιος, παραμερίζοντας τον φθόνο, εκτιμήσει προσεκτικά όχι μόνο τα φυσικά χαρίσματα του ανθρώπου αλλά και τα επιτεύγματά του, θα διαπιστώσει ότι και στα δύο σημεία ο Θεμιστοκλής κατέχει την πρώτη θέση μεταξύ όλων όσων έχουμε καταγράψει. Επομένως, μπορεί κανείς να εκπλαγεί από το γεγονός ότι οι Αθηναίοι ήταν πρόθυμοι να απαλλαγούν από έναν τόσο ιδιοφυή άνθρωπο.

Ο Πλούταρχος προσφέρει μια πιο διαφοροποιημένη άποψη για τον Θεμιστοκλή, με περισσότερη κριτική του χαρακτήρα του Θεμιστοκλή. Δεν μειώνει τα επιτεύγματα του Θεμιστοκλή, αλλά υπογραμμίζει και τις αδυναμίες του.

Ο Ναπολέων συνέκρινε τον εαυτό του με τον Θεμιστοκλή μετά τη μάχη του Βατερλό, στην επιστολή παράδοσής του,

Βασιλική Υψηλότης, - Εκτεθειμένος στις φατρίες που διχάζουν τη χώρα μου και στην εχθρότητα των μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης, έχω τερματίσει την πολιτική μου σταδιοδρομία- και έρχομαι, όπως ο Θεμιστοκλής, να πέσω στη φιλοξενία (m'asseoir sur le foyer) του βρετανικού λαού. Διεκδικώ από τη Βασιλική Υψηλότητά σας την προστασία των νόμων και ρίχνω τον εαυτό μου στον πιο ισχυρό, τον πιο σταθερό και τον πιο γενναιόδωρο από τους εχθρούς μου.

Πολιτική και στρατιωτική κληρονομιά

Αναμφίβολα το μεγαλύτερο επίτευγμα της καριέρας του Θεμιστοκλή ήταν ο ρόλος του στην ήττα της εισβολής του Ξέρξη στην Ελλάδα. Παρά τις συντριπτικές πιθανότητες, η Ελλάδα επέζησε και ο κλασικός ελληνικός πολιτισμός, που άσκησε τόση επιρροή στον δυτικό πολιτισμό, μπόρεσε να αναπτυχθεί αμείωτα. Επιπλέον, το δόγμα του Θεμιστοκλή για τη ναυτική ισχύ της Αθήνας και η καθιέρωση της Αθήνας ως μεγάλης δύναμης στον ελληνικό κόσμο είχαν τεράστια σημασία κατά τη διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ. Το 478 π.Χ., η Ελληνική συμμαχία ανασυστάθηκε χωρίς τα Πελοποννησιακά κράτη, στη συμμαχία της Δήλου, στην οποία η Αθήνα ήταν η κυρίαρχη δύναμη. Αυτή ήταν ουσιαστικά μια ναυτική συμμαχία της Αθήνας και των αποικιών της, των νησιών του Αιγαίου και των Ιονίων πόλεων. Η Δηλιακή συμμαχία πήγε τον πόλεμο στην Περσία, εισέβαλε τελικά στα περσικά εδάφη και κυριάρχησε στο Αιγαίο. Υπό την καθοδήγηση του Περικλή, η Δέλια συμμαχία εξελίχθηκε σταδιακά στην Αθηναϊκή Αυτοκρατορία, το ζενίθ της αθηναϊκής δύναμης και επιρροής. Ο Θεμιστοκλής φαίνεται να έθεσε σκόπιμα την Αθήνα ως αντίπαλο δέος της Σπάρτης μετά την εισβολή του Ξέρξη, βασιζόμενος στη ναυτική ισχύ της Αθήνας (σε αντιδιαστολή με τη δύναμη του σπαρτιατικού στρατού). Η ένταση αυξήθηκε καθ' όλη τη διάρκεια του αιώνα μεταξύ της Αθήνας και της Σπάρτης, καθώς ανταγωνίζονταν για να γίνουν το ηγετικό κράτος στην Ελλάδα. Τελικά, το 431 π.Χ., η ένταση αυτή ξέσπασε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, τον πρώτο από μια σειρά συγκρούσεων που διέλυσαν την Ελλάδα για τον επόμενο αιώνα- μια απρόβλεπτη, αν και έμμεση, κληρονομιά του Θεμιστοκλή.

Ο Διόδωρος παρέχει μια ρητορική περίληψη που αντανακλά τα επιτεύγματα του Θεμιστοκλή:

Ποιος άλλος άνδρας, ενώ η Σπάρτη εξακολουθούσε να έχει την ανώτερη δύναμη και ο Σπαρτιάτης Ευρυβιάδης κατείχε την ανώτατη διοίκηση του στόλου, θα μπορούσε με τις μονομερείς προσπάθειές του να στερήσει από τη Σπάρτη αυτή τη δόξα; Για ποιον άλλον άνδρα μάθαμε από την ιστορία ότι με μια μόνο πράξη έκανε τον εαυτό του να ξεπεράσει όλους τους διοικητές, την πόλη του όλα τα άλλα ελληνικά κράτη και τους Έλληνες τους βαρβάρους; Σε ποιανού τη θητεία ως στρατηγού τα μέσα ήταν πιο κατώτερα και οι κίνδυνοι που αντιμετώπισαν μεγαλύτεροι; Ποιος, αντιμετωπίζοντας την ενωμένη δύναμη όλης της Ασίας, βρέθηκε στο πλευρό της πόλης του, όταν οι κάτοικοί της είχαν εκδιωχθεί από τα σπίτια τους, και παρόλα αυτά κέρδισε τη νίκη;

Οι σύγχρονοι μελετητές έχουν υποστηρίξει αυτή την άποψη θεωρώντας τον Θεμιστοκλή ως έναν κατεξοχήν ηγέτη και στρατηγό ικανό να μεταμορφώσει την ίδια την πολιτεία της πόλης του, επιδιώκοντας μια ναυτική θεωρία της νίκης.

Το 1851, ο βοτανολόγος Johann Friedrich Klotzsch δημοσίευσε το Themistoclesia, το οποίο είναι ένα γένος ανθοφόρων φυτών από τη Νότια Αμερική που ανήκει στην οικογένεια Ericaceae και το όνομα τιμά τον Θεμιστοκλή.

Αποσπάσματα σχετικά με τον Θεμιστοκλή στο Wikiquote

Πηγές

  1. Θεμιστοκλής
  2. Themistocles
  3. ^ a b c Hornblower, Simon; Spawforth, Antony; Eidinow, Esther (2014). The Oxford Companion to Classical Civilization. OUP Oxford. p. 1506. ISBN 978-0-19-101676-9.
  4. ^ a b Brice, Lee L. (2012). Greek Warfare: From the Battle of Marathon to the Conquests of Alexander the Great. ABC-CLIO. p. 176. ISBN 978-1-61069-070-6.
  5. ^ Plutarch Aristides 5.3
  6. ^ Brice, Lee L. (2012-10-17). Greek Warfare: From the Battle of Marathon to the Conquests of Alexander the Great. ABC-CLIO. p. 176. ISBN 978-1-61069-070-6.
  7. a b c Lazenby, pp1–3
  8. a b Lazenby, p169
  9. Green, pp xxiv–xxv
  10. ^ (EN) Mike Campbell, Meaning, origin and history of the name Themistocles, su Behind the Name. URL consultato il 3 febbraio 2022.
  11. ^ (EN) Jona Lendering, Plutarch of Chaeronea, su livius.org. URL consultato il 18 marzo 2009 (archiviato dall'url originale il 21 luglio 2009)..
  12. ^ Per esempio in Temistocle, 25 si riferisce direttamente a Tucidide, I, 137.
  13. ^ a b Cornelio Nepote, Temistocle.
  14. Суриков, 2008, с. 140.
  15. Ставнюк, 1988, с. 14.
  16. Суриков, 2008, с. 159.
  17. Ставнюк, 1988, с. 17.
  18. Ставнюк, 1988, с. 13.

Please Disable Ddblocker

We are sorry, but it looks like you have an dblocker enabled.

Our only way to maintain this website is by serving a minimum ammount of ads

Please disable your adblocker in order to continue.

To Dafato χρειάζεται τη βοήθειά σας!

Το Dafato είναι ένας μη κερδοσκοπικός δικτυακός τόπος που έχει ως στόχο την καταγραφή και παρουσίαση ιστορικών γεγονότων χωρίς προκαταλήψεις.

Η συνεχής και αδιάλειπτη λειτουργία του ιστότοπου βασίζεται στις δωρεές γενναιόδωρων αναγνωστών όπως εσείς.

Η δωρεά σας, ανεξαρτήτως μεγέθους, θα βοηθήσει να συνεχίσουμε να παρέχουμε άρθρα σε αναγνώστες όπως εσείς.

Θα σκεφτείτε να κάνετε μια δωρεά σήμερα;